W Bazylice Santa Maria Maggiore przechowywana jest słynna ikona maryjna Salus Populi Romani. Tradycja przypisuje autorstwo obrazu św. Łukaszowi Ewangeliście, który jest także patronem malarzy.

Na desce z cedrowego drewna o wymiarach 117 × 79 cm przedstawiona jest w półpostaci Maryja z Dzieciątkiem w ramionach.

Maryja Salus Populi Romani a papieże

Ikona Salus Populi Romani ma szczególne znaczenie dla pobożności ludowej i bardzo ściśle związana jest z Rzymem i mającym tu swoją siedzibę papiestwem.

Zgodnie z tradycją opisaną przez Cesare Baronio, obraz Maryi Salus Populi Romani przez trzy dni był niesiony w procesji ulicami miasta, a papież Grzegorz I (590-604) modlił się przed nim, błagając o ustąpienie zarazy.

Wielu papieży, a wśród nich Klemens VIII (1592-1605), Grzegorz XVI (1831-1846) i Pius XII (1939-1958), przekazało ikonie cenne wota: korony i biżuterię, wyrażając swą wdzięczność za pomyślny dla nich rozwój wydarzeń, który nastąpił za sprawą Matki Bożej.

Papież Paweł V (1605-1621) specjalnie, by umieścić w niej ikonę Salus Populi Romani, zlecił budowę monumentalnej Cappella Paolina. Z tej okazji zorganizowano uroczystą ceremonię „translacji”, która upamiętniana jest nadal w każdą ostatnią niedzielę stycznia. Zarówno oryginalna kaseta, jak i srebrna pokrywa ikony z czasów Pawła V, znajdują się obecnie w Liberiańskim Muzeum Historycznym.

1 listopada 1954 r. papież Pius XII w Roku Maryjnym uczcił ikonę procesją z Bazyliki Matki Bożej Większej do Bazyliki św. Piotra. Obraz został wówczas ozdobiony cenną koroną i klejnotami, które obecnie przechowywane są w Liberiańskim Muzeum Historycznym.

Papież Franciszek powierzał swoje podróże apostolskie opiece Salus, którą zwykł nawiedzać przed wyjazdem i po powrocie. W ten sposób nawiązywał do tradycji jezzuickiej: od początku istnienia Towarzystwa Jezusowego jezuici szerzyli kult tego wizerunku i rozpowszechniali jego kopie na całym świecie. Franciszek wybrał bazylikę Santa Maria Maggiore jako miejsce swojego pochówku. Jego grób znajduje się w lewej nawie bocznej, między Kaplicą Paulińską a Kaplicą Sforza, w pobliżu ołtarza poświęconego św. Franciszkowi z Asyżu. Nagrobek stanowi prosta płyta z wyrytym imieniem FRANCISCVS, natomiast na ścianie za grobem znajduje się przedstawienie krzyża pektoralnego, który papież Franciszek nosił.

Tablica pamiątkowa, odsłonięta 21 kwietnia 2026 r. w pierwszą rocznicę śmierci papieża Franciszka, znajduje się po prawej stronie Kaplicy Paulińskiej. Napis upamiętnia oddanie papieża wobec Salus Populi Romani oraz 126 wizyt, podczas których modlił się przed ikoną.

Aby wysłuchać podcastu Bazyliki na temat Salus Populi Romani, przejdź do tej strony.